طراحی وب سایت

جامعه اطلاعاتی- زهرا رفیعی:40 سال پیش اگر کسی برای شما علامت :) را می کشید شاید برایتان مفهومی نداشتاما امروزه اگر در فضای چت یا همان گفت وگو در اینترنت این علامت را برای کسی بفرستید دیگر بی معنا نخواهد بود آن طرف خط مفهوم لبخند را تقریبا آنطور که این طرف خط مد نظرش بوده فهمیده است. فضای مجازی آنچنان در زندگی روزمره گسترده شده که دیگر نمی توان به راحتی بدون آن زندگی کرد و حتی مرز ملموسی بین واقعیت و مجاز ایجاد کرد. آدم ها در این فضا به هم ابراز علاقه، خشم، دوستی، دشمنی، نفرت، همبستگی و... می کنند؛ تازگی ها هم که درو کردن محصولات یا دور کردن کلاغ ها از مزرعه یک دوست که در همسایگی شما قرار دارد برای امتیاز بیشتر یا اثبات دوستی در قالب بازی مزرعه کشاورزی سایت فیس بوک فراهم شده است. این دست بازی ها و سایت ها مناسبات و تعاملات اجتماعی شما را می سازد و هویتی به شما می دهد که شاید با هویت واقعی شما تفاوتی از زمین تا آسمان داشته باشد. حضور در فضای مجازی ملاحظات اخلاقی، اجتماعی و حقوقی خاص خود را دارد. نمی توان این فضا را که آدم ها در آن زندگی می کنند بدون قواعد اخلاقی، حقوقی و اجتماعی اداره کرد. فقدان این قواعد می تواند موجب هرج و مرج و بحران در فضای غیر مجازی هم بشود. در سمینار ملی فضاهای مجازی که در دانشکده مطالعات جهانی شدن برگزار شد به خصوصیات این فضا در تعامل با مسائل اخلاقی، حقوقی و اجتماعی پرداخته شد. به اعتقاد دکتر سعیدرضا عاملی، رئیس مرکز پژوهش سیاست های فضای مجازی دانشگاه تهران، الزامات اخلاقی متعلق به کل هستی بوده و از یک حقیقت جهانی برخوردار است و تفاوتی بین فضای فیزیکی و فضای مجازی از این جهت وجود ندارد و چه بسا به دلیل سرعت و دسترسی های فراگیر افراد جامعه، قواعد اخلاقی ضرورت به مراتب بیشتری پیدا کنند. ویژگی های خاص فضای مجازی و تفاوت آن با فضای فیزیکی باعث شده که این مسئله پیامد های فرهنگی و اجتماعی متفاوتی را ایجاد کند. تو در تو شدن فرهنگ ها، تکثر متراکم فرهنگی، حضور همزمان فرهنگ ها در کنار یکدیگر و حتی از بین رفتن مرز زبان با ظرفیت های ایجاد شده برای ترجمه اتوماتیک متن ها، توسعه آزادی عمل در ابراز ایده ها، ارزش ها و بازخورد های فکری نسبت به دیگری از نتایج فرهنگی این فضا است. دکتر سعید رضا عاملی در پاسخ به این سؤال که بر چه قاعده های اخلاقی در فضای مجازی بیشتر باید تأکید شود، می گوید: ظرفیت های فضای مجازی هم به لحاظ زمان و هم به لحاظ مکان و هم از نظر کار و محیط عمل، موجب می شود جرم در بسیاری از موارد از تکثر مجازی برخوردار شود، لذا اموری که جنبه عام پیدا می کند یعنی در محیط مجازی در دسترس همگان قرار می گیرد و یا ارسال های تعمیم یافته موضوع جرم متکثر است موضوع جرم های کلان می شوند، به این معنا که در فضای غیر مجازی جرم ها شمردنی است ولی در فضای مجازی فوروارد یک ایمیل، ویروس که می تواند داده های شما را هک کند، بسیار فراگیر و متکثر است. دکتر عاملی با اشاره به اینکه سایت های دینی بسیاری به دنبال کدگذاری اخلاقی برای کنترل فضای مجازی هستند گفت: محیط های مجازی در معرض آسیب های ضد اخلاقی است که همه جامعه انسانی با عنوان دایره ممنوعات اخلاقی جهانی بر ضد اخلاقی بودن آن اشتراک نظر دارند. اموری مثل فحشا و تصاویر اغوا کننده، قمار، دزدی هویت، هک کردن، ایمیل های دروغین به منظور اغوای مالی، ورود به حریم خصوصی افراد، دزدی سرمایه های مجازی و... از آن جمله اند. شأن آدمی در فضای مجازی جامعه بشری زمانی وارد عصر فضای مجازی شده است که زندگی در جهان فیزیکی برای بخش مهمی از مردم جهان با شأن انسانی، آنگونه که پیامبران و فیلسوفان و دانشمندان تعریف کرده اند، سازگار نیست. هنوز فقر، جهل، نابرابری های گسترده جنسیتی و نژادی و طبقاتی، بی عدالتی، پایمال شدن آزادی های فردی و اجتماعی، محرومیت از حقوق فردی و اجتماعی، اشکال تازه ناامنی و رنج بیهوده جنگ های مدرن و بی معنا، تخریب گسترده و جبران ناپذیر محیط زیست و بسیاری دیگر در زندگی انسان ها حضور دارد. به اعتقاد دکتر شهیندخت خوارزمی، نایب رئیس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی، جهان مجازی جهانی است مصنوع انسان و شاید مخلوقی در شأن انسان. این فضای بالقوه توان آن را دارد که برای بخشی از چالش های دردناک بشر راه حل ارائه دهد. جهان مجازی به دلیل حضور انسان در آن و پیوندهای ارگانیکی ای که با جهان فیزیکی دارد، از بعد اخلاقی متأثر از واقعیت های جهان فیزیکی است و از آن جمله واقعیت هایی است که در شأن انسان نیست. شئون انسانی به معنای ارزش های متعالی جامعه بشری است که در ارتباط با حقوق اساسی انسان قابل تعریف است. مهم ترین سند برای معرفی این شئون اعلامیه جهانی حقوق بشر است. دکتر خوارزمی با اشاره به مواد مختلف این اعلامیه که ایران هم در تصویب آن مشارکت داشته است، گفت: اعلامیه در زمانی تدوین شد که پیدایش فضای مجازی قابل تصور نبود و به طور طبیعی، به نابرابری های برخاسته از واقعیت های مجازی - شکاف دیجیتال - توجه نشده است. در اعلامیه جهانی حقوق بشر، به حق انسان در برخورداری از امنیت از جمله امنیت فیزیکی و امنیت اجتماعی و اقتصادی اهمیت داده شد اما به امنیت اطلاعاتی اشاره نشده است.دکتر خوارزمی با اشاره به اینکه حریم خصوصی در فضای مجازی معنای متفاوتی دارد، گفت: فضای مجازی، برای مناسبات و تعامل های انسانی و اجتماعی، ساختاری شبکه ای، میان فرهنگی و جهانی فراهم می آورد. شئون انسانی درچنین فضایی، بر اصول و ارزش هایی از قبیل حرمت نهادن به تنوع و تفاوت، به معنای احترام به دیگری متفاوت و دارای حق یکسان برای حضور در فضای مجازی، بردباری، تساهل و مدارا در برابر دیگران متفاوت در فضای مجازی، دلسوزی، مهرورزی و همدلی متعالی، حرمت دوجانبه و چندجانبه، تمرکز بر حقوق و مسؤلیت های مشترک سیاره ای و کیهانی و از همه مهم تر، پرهیز از درجه بندی ارزش ها و حذف گرایی متداول در فضای فیزیکی استوار است. دکتر خوارزمی در نهایت پیشنهاد داد برای رفع بی حرمتی ها در درون سازمان ها و آن بخش که در بیرون از سازمان ها - مربوط به فرهنگ، خانواده و...- رخ می دهد اعلامیه حقوق بشر در فضای مجازی تدوین شود. دنیای مجازی در قانون در سال 1383 ،3 لایحه مهم و مرتبط به هم و با عناوین حریم خصوصی، جرایم رایانه ای و آزادی اطلاعات به مجلس ارائه شد. از آن تاریخ تا کنون در سال 1388 قانون جرایم رایانه ای به تصویب رسید و لایحه حریم خصوصی به کلی کنار گذاشته شد و قانون آزادی اطلاعات با وجود تصویب مجلس به واسطه اختلاف با شورای نگهبان به مجمع تشخیص مصلحت ارجاع شده است. این قوانین برای اجرایی شدن، مشکلات زیادی پیش رو دارد. رضا باقری اصل، مدیر دفتر فناوری های نوین مرکز پژوهش های مجلس با اشاره به فقر نظری و قانونی در بسیاری از امور مربوط به فضای مجازی و نبود قوانین بستر ساز و پایه ای که بتوانند قانون جرایم رایانه ای را مورد حمایت قرار دهند، می گوید: بر اساس این قانون که به 2بخش ماهوی شامل عناوین مجرمانه و بخش شکلی شامل آیین دادرسی تفکیک شده است، قواعد حقوقی جدیدی بر فضای سایبر مترتب شده است. باقری اصل گفت که به رغم تصویب چنین قانونی به دلیل نبود و عدم تشکیل دادگاهی خاص برای جرایم رایانه ای و اینترنتی و فضای مجازی، هنوز قابلیت های این قانون آشکار نشده و از سوی دیگر به جهت نبود قضات و حتی پلیس های خاص این شاخه از قانون، مشکلات فراوانی گریبانگیر اجرای این قانون شده است. الزامات کشور اینترنت اما به اعتقاد عده ای، کنترل اینترنت را نمی توان با چند توصیه اخلاقی در دست گرفت و از حریم خصوصی و عمومی افراد دفاع کرد. نصرالله جهانگرد، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات مخابرات از این عده است. او می گوید: کشوری به نام اینترنت، الزامات، قوانین و اخلاقیات خاص خود را می خواهد. این کشور ماهیتا با کشور واقعی تفاوت دارد و الزامات و قوانین و اخلاق خاص خود را می طلبد. در یک نگاه اجمالی توسعه حقوق در هر جامعه ای که بر اساس گردش اطلاعات و شبکه (جامعه اطلاعاتی) شکل گرفته باشد، شامل تدوین و رعایت قوانین حقوقی کلاسیک و شناخته شده امروزی است که اهم این قوانین عبارتند از: قانون آزاد سازی اطلاعات، قانون حفاظت و شخصی سازی داده، قانون دولت الکترونیک، قانون تجارت الکترونیک، قانون ارتباطات الکترونیک، قانون امضای دیجیتال، قانون تدارکات الکترونیک، قانون استفاده مجدد از اطلاعات بخش دولتی، قانون مالیات الکترونیک و.... جهانگرد می گوید: آیا رعایت انتزاعی نکاتی چون حفظ حریم خصوصی، رعایت حق مالکیت معنوی، ترویج اطلاعات پاک، اعتماد سازی در فضای سایبر، ایجاد اصل انکارپذیری و جلوگیری از نشر غیر صحیح می تواند آسودگی لازم برای متولیان فرهنگی جوامع جدید را ایجاد کند؟ وی معتقد است که مهاجرت انسان به جامعه اطلاعاتی زمانی تحقق می یابد که مسائل حقوقی و اخلاقی آن جامعه نه با نگاه جامعه صنعتی فعلی بلکه با خصوصیات جامعه اطلاعاتی بررسی شود. بر اساس آمار پایگاه nation state تا پایان سال 2008 بیش از یک میلیارد و 18 میلیون نفر از مردم دنیا از طریق اینترنت خانگی و یا محل کار به شبکه جهانی دسترسی پیدا کرده اند. در ایران بر اساس آمار شرکت مخابرات این رقم به 21 میلیون نفر می رسد. این دو گزارش معنایی جز ریشه دواندن سریع فضای مجازی در زندگی و مناسبات اجتماعی افراد ندارد. فضاهای مجازی امکانی را برای این یک میلیارد و 18 میلیون نفر به وجود آورده است که بتوانند در همه جای آن حضور داشته باشند و با هویت های واقعی یا خیالی به همسایه شان در برداشت محصول کمک کنند؛ کاری که شاید در عالم واقعی حال و حوصله شال و کلاه کردن به نیت خیر را نداشتند. اما این خاصیت فضای مجازی است که با کمترین انرژی به اندازه چند کلیک تا خیر یا شر فاصله داشته باشیم.

منبع : همشهری آنلاین  تاریخ : 12   دی   1388  شاخه : اینترنت